Một số kinh nghiệm về giới thiệu di sản phi vật thể tại Bảo tàng của Bang New Jersey (Mỹ)

Trước sự mai một và mất dần đi các truyền thống văn hoá, các giá trị văn hoá phi vật thể, các bảo tàng ngày nay cần xác định cho mình nhiệm vụ góp phần bảo vệ những di sản văn hoá phi vật thể bằng cách tư liệu hoá, nghiên cứu và lưu giữ những giá trị truyền thống ấy bằng hệ thống tư liệu nghe nhìn, không những cho ngày nay mà cho cả tương lai. Có như thế, các hiện vật trưng bày sẽ tự cất được lên tiếng nói, mặt khác, các chủ thể sáng tạo và lưu giữ di sản văn hoá phi vật thể cùng khách tham quan mới thực sự được tham gia vào hoạt động của bảo tàng.

Tại Mỹ, Hiệp hội Lịch sử New Jersey (bang New Jersey) đã sử dụng phương pháp trưng bày minh họa di sản phi vật thể trong các bảo tàng của mình nhằm giới thiệu lịch sử một cách sinh động, hấp dẫn đối với các đối tượng khách tham quan. Bang New Jersey với 8,4 triệu người là bang đông dân nhất và giàu có nhất nước Mỹ với 74,6% dân số là người da trắng, 13,1% là người gốc Phi, 9,2% là người Mexico và 3,1% gốc Châu Á. Thách thức đặt ra cho Hiệp hội là làm sao giới thiệu lịch sử cả cho những người hiểu biết và những người có ít hiểu biết về lịch sử, truyền thống; cho cả những người dân sống ở đô thị cũng như nông thôn; phản ánh dược sự đa dạng văn hóa và đa dạng sắc tộc ngày càng phát triển ở tại địa phương và trên cả nước. Họ đã vượt qua những thách thức này bằng việc nghiên cứu, phác hoạ những nét văn hoá, những câu chuyện ấn tượng gắn với tình cảm của công chúng, thể hiện những ý tưởng của cuộc sống đương đại nhưng nối liền với lịch sử. Đặc biệt, họ đã kết nối hiện tại với quá khứ thông qua di sản phi vật thể để nhận thấy rằng, việc minh họa và giới thiệu truyền thống, các ký ức và các câu chuyện rất có tác dụng đối với việc tăng cường giới thiệu lịch sử và cho phép khách tham quan tiếp cận các nhân chứng lịch sử, các đối tượng có vốn văn hóa và kinh nghiệm sống dày dạn. Điều đó như một cây cầu nối giữa các nhóm văn hóa, giúp cho những con người, những cộng đồng không chung một nền tảng kiến thức, không cùng một nền văn hoá và kiến thức, kinh nghiệm được hiểu về sự khác biệt của họ và tìm ra những điểm tương đồng.
Việc trình bày minh họa văn hóa phi vật thể tập trung theo các chủ đề triển lãm mà họ xây dựng, những loại hình văn hoá phi vật thể mà họ sưu tầm thay đổi tùy theo từng triển lãm và được quyết định chủ yếu bởi chủ đề triển lãm. Mục tiêu của họ trong khi xây dựng các triển lãm là nghiên cứu các lĩnh vực của lịch sử Mỹ có mối liên hệ đặc biệt với bang New Jersey và người dân của bang, những chủ đề mà người dân New Jersey có những câu chuyện đáng để kể.
Sau đây là một vài ví dụ cụ thể:
1. Triển lãm “Đường đi nào? New Jersey và đường cao tốc của New Jersey”
Đường cao tốc New Jersey là con đường phải trả phí chạy từ đầu bang đến cuối bang có lẽ là hiện vật lớn nhất của bang. Triển lãm “Đường đi nào? New Jersey và đường cao tốc của New Jersey” ôn lại lịch sử của con đường vào dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 50 của nó. Dự án xây dựng to lớn sau Đại chiến 2 này không chỉ làm biến đổi mãi mãi bộ mặt của New Jersey mà còn sản sinh ra những truyền thuyết riêng của nó - những câu chuyện và truyền thống được dùng để miêu tả đặc tính của con đường này bởi những người làm việc trên và xung quanh con đường, những người lái xe trên đường và cả những người chưa bao giờ nhìn thấy nó. Họ muốn triển lãm của mình khám phá không chỉ cách thức con đường đã thay đổi cuộc sống của người Mỹ và lịch sử của con đường nổi tiếng nhất New Jersey, mà còn là ý nghĩa mà con đường mang lại cho những người dân của bang và, thêm vào đó, là hình ảnh mà dự án này đã tạo ra đối với những nơi còn lại của đất nước và thế giới. Một lần nữa, bảo tàng lại nhờ đến phương pháp trưng bày minh họa di sản phi vật thể để đạt được những mục tiêu này và để phân biệt đường cao tốc của New Jersey với vô số những con đường khác ở nước Mỹ và trên thế giới. Với sự giúp đỡ của tổ chức quản lý con đường, trước hết họ tiếp xúc với tất cả những nhân viên hiện nay và trước đây của con đường - những người xây dựng đường, những người sửa chữa nó, những người thu phí đường, những kỹ thuật viên theo dõi giao thông trên đường, những cảnh sát đi tuần, những người bán đồ ăn và bơm xăng ở những khu vực dịch vụ. Tiếp đến là việc khảo sát các nhóm này, đề nghị họ kể những câu chuyện của mình và sau khi đọc kỹ hàng trăm ý kiến trả lời thì tiếp tục tiến hành phỏng vấn một đại diện của nhóm nhân viên. Những câu chuyện của những con người ấy được đưa vào triển lãm đã minh họa cho giá trị văn hoá của công việc và ý nghĩa của con đường đối với những người đã giúp sáng tạo ra nó và những người tiếp tục bảo dưỡng nó. Ngoài ra, họ cũng muốn những người đi lại trên con đường hiểu về nền văn hóa và truyền thống của những cộng đồng sống dọc theo con đường như: săn rái cá, thu hoạch dâu tây ở các bang miền nam, đua xe ô tô... Cuối cùng, để tìm hiểu thái độ của công chúng với con đường, họ không chỉ phỏng vấn các cư dân và những người du lịch đi lại trên con đường mà còn gửi bưu ảnh cho nhiều người ở khắp đất nước. Họ đã tìm ra một cặp nam nữ đã gặp nhau trên con đường và lấy nhau do có con đường, những đứa trẻ sinh ra trên con đường và những gia đình nhớ lại một cách yêu thích những buổi chiều Chủ nhật lái xe thám hiểm con đường…
2. Triển lãm “Những ký ức về sự kiện 11/9/2001”
Sự kiện khủng bố ngày 11/9/2001 tấn công vào Trung tâm Thương mại Thế giới và Lầu Năm Góc làm cho khu vực Trung tâm của New Jersey (rất gần với thành phố New York) bị tổn hại nặng nề. Trên thực tế, trên 1/5 số người thiệt mạng khi tòa nhà Trung tâm Thương mại Thế giới sụp đổ là những cư dân của bang New Jersey. Vài ngày sau thảm họa, Hiệp hội đã mở cửa để tiếp nhận những đồ vật và tư liệu được mọi người đóng góp - Những đồ vật và tư liệu này, trong tương lai, có thể được sử dụng để khám phá những ảnh hưởng của sự kiện 11/9 đối với bang New Jersey và những cư dân của bang.
Sưu tập lịch sử truyền miệng - những câu chuyện của những người dân bình thường của bang New Jersey, kể cả những người tình nguyện làm việc ở một số trung tâm để giúp đỡ các gia đình nạn nhân của bang, những người tìm kiếm tình nguyện, nhân viên làm việc ở một tổ chức của cảng New York, những người kiểm soát không lưu của bang, những nhóm sắc tộc thiểu số như người Mỹ gốc Ả rập…, đã góp phần đáng kể vào việc trả lời một số câu hỏi về điều gì xảy ra vào ngày 11/9 sau khi tòa tháp đôi sụp đổ. Những bài phỏng vấn đó đã ghi nhận một cách sâu sắc những kinh nghiệm, niềm tin, những câu chuyện thường không có trong các tài liệu lịch sử, không phù hợp với những giải thích lịch sử mang tính truyền thống.
Trước hết và trên hết, việc tư liệu hóa những di sản phi vật thể đã trở thành một bộ phận không thể tách rời của tiến trình mở rộng và đa dạng hóa khách tham quan và đã làm cho Hiệp hội Lịch sử đáp ứng tốt hơn những nhu cầu của cộng đồng. Chẳng hạn, khi họ bắt đầu thu thập tư liệu sau sự kiện 11/9, họ đã nhận ra rằng việc thu thập này không chỉ quan trọng đối với Hiệp hội Lịch sử và những nhà sử học, mà còn thể hiện tầm quan trọng của việc đóng góp (cho họ) những đồ vật và kể những câu chuyện của những người dân hiện tại của New Jersey. Hiệp hội đã nhận ra rằng, họ có trách nhiệm giới thiệu những tư liệu này với công chúng càng sớm càng tốt. Do vậy, Hiệp hội đã triển lãm giới thiệu những hiện vật này vào dịp kỷ niệm một năm sự kiện 11/9.
Việc sưu tầm những câu chuyện và những truyền thống làm tư liệu cho triển lãm đã giúp Hiệp hội xử lý được những chủ đề mà họ thiếu hiện vật thực tế hoặc, trong một số trường hợp, không thể thu thập hiện vật. Họ bắt đầu thực hiện việc sưu tầm di sản phi vật thể như là một cách thức chuẩn bị cho các cuộc triển lãm. Tư liệu sưu tầm được cũng cho thấy những chuẩn mực văn hóa và xã hội đặc thù đã hình thành trong vùng và các giá trị văn hóa phi vật thể cho chúng ta thấy New Jersey khác những nơi khác như thế nào.
Có thể nói, kỹ thuật kết nối hiện tại với quá khứ để gắn lịch sử với cuộc sống đương đại và với đa dạng khách tham quan là một cách thức sưu tầm quan trọng cho tương lai bên cạnh việc sưu tầm các hiện vật của các bảo tàng. Có lẽ đây cũng là một trong những kinh nghiệm, bài học thực tiễn đối với công tác bảo vệ và phát huy di sản phi vật thể cho các bảo tàng ở nước ta. 

Thu Trang

Nguồn: http://dch.gov.vn/page


Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.