SƯU TẬP GỐM CỔ TÀU ĐẮM CÙ LAO CHÀM Ở BẢO TÀNG LỊCH SỬ - VĂN HÓA

Bảo tàng Lịch sử-Văn hóa Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP. HCM (Bảo tàng Lịch sử-Văn hóa) được xây dựng dựa trên cơ sở bộ sưu tập hiện vật khảo cổ học do giảng viên và sinh viên Bộ môn Khảo cổ học, khoa Lịch Sử thu thập từ nhiều năm nay ở cả ba miền Bắc-Trung-Nam thuộc các thời kỳ Tiền, Sơ và Lịch sử. 


Bên cạnh những sưu tập khảo cổ học, những năm qua, Bảo tàng đã chú trọng đến việc thu thập và mua hiện vật dân tộc học và Hán Nôm, văn hóa Việt Nam trong phạm vi cả nước. Bảo tàng đã xây dựng được những bộ sưu tập hiện vật có giá trị như sưu tập công cụ thời kỳ đá cũ ở Tây Nguyên - Đông Nam Bộ, sưu tập công cụ lao động bằng đá thời kỳ kim khí thuộc Văn hóa Đồng Nai, sưu tập mảnh gốm thời kỳ kim khí (Văn hóa Đồng Nai) và Lịch sử (Văn hóa Óc Eo - hậu Óc Eo)…
Quá trình triển khai Dự án “Đầu tư xây dựng các sưu tập hiện vật, nâng cao năng lực nghiên cứu của Bảo tàng Lịch sử-Văn hóa”, Bảo tàng đã sưu tầm được 15 bộ sưu tập (1.100 hiện vật) có giá trị thuộc nhiều loại hình, niên đại khác nhau. Trong đó có bộ sưu tập hiện vật gốm sứ Chu Đậu (Hải Dương) thế kỷ XV.

Hiện vật do Bảo tàng Lịch sử-Văn hóa Trường ĐHKHXH & NV sưu tầm được gồm có 39 hiện vật chất liệu gốm sứ, có nguồn gốc từ tàu đắm cổ Cù Lao Chàm, được sản xuất vào khoảng thế kỷ XV ở Chu Đậu. Những hiện vật này có thể là được dân vớt lên trước lúc con tàu được các cơ quan khai quật hoặc là dân “mót”, “vét” những hiện vật còn sót lại sau khi cuộc khai quật đã tiến hành.

1. Phân loại bộ sưu tập theo loại hình

Bát miệng loe

Hiện vật có kích thước cao 8 cm, đường kính 11,2 cm. Bát miệng loe thẳng, thành vát cong, lòng sâu, chân đế trung bình, men trắng phớt xanh, phớt xám trắng trong và ngoài bát cẩn thận. Bên ngoài vẽ hoa lam hình bông cúc. Viền miệng mặt trong in hoa văn chấm tròn xung quanh.

Đĩa

Trong bộ sưu tập có 25 hiện vật gồm 2 kích cỡ, loại có kích thước khoảng đường kính mặt 36 cm và chiều cao đĩa 8cm và loại đĩa nhỏ có đường kính mặt 23cm và chiều cao 5 cm.

Hoa văn trang trí trên các đĩa gồm các đề tài như: mây cách điệu giữa trang trí cá chép đầu rồng (vẽ cá hóa long); Trang trí hình lân và nhiều chấm tròn xung quanh, lân trang trí 2 vòng tròn màu xanh lam. Miệng có gờ, gần miệng trang trí hình gương sen. Mặt ngoài trang trí cánh sen màu lam; Trang trí vẽ bông cúc và viền bông cúc. Miệng có gờ, gần gờ miệng trang trí nhiều dấu x đậm nhạt. Mặt ngoài trang trí cánh sen và hoa lá cách điệu; Trang trí bông cúc ở tâm đĩa, xung quanh vẽ đường tròn và hoa lá cách điệu, phần ngoài vẽ cánh sen; Trang trí 2 cây cỏ nhỏ ở lòng. Xung quanh trang trí hoa lá.

Chính giữa đĩa trang trí 1 cành trúc. Xung quanh trang trí 2 vòng tròn và hoa lá cách điệu. Mặt ngoài có trang trí hình cánh sen, lồng phía trong cánh sen là trang trí cách điệu chữ; Trang trí đề tài “trúc tước”; Trang trí hình “mai điểu”; Trang trí hình cá, hoa cách điệu, vân mây, trong cặp vòng tròn đồng tâm, kế tiếp là 1 vòng tròn thứ 3 và mô típ trang trí hoa lá cúc đĩa có gờ đĩa trang trí hoa dây.

Chén chân đế cao

Trong sưu tập này có 2 hiện vật kích thước cao 10cm, đường kính miệng: 8,7cm và kích thước cao15cm, đường kính miệng 10,5 cm. Thân và chân đế vẽ lam hình dây hoa lá. Lòng trang trí hoa và sóng nước, phần chân đế được tô đỏ.

Ấm Tỳ Bà

Hiện vật có kích thước cao: 22,8 cm, đường kính miệng 6.1cm, đường kính đế 7,3cm. Dáng ấm thon, miệng loe rộng, cổ eo, thân phình to, chân đế thấp, quai và vòi cao, lượn cong gắn từ phần thân và phần cổ. Hai bên thân trang trí nổi hình lá đề, trong lá đề có hình chim vẹt và dây hoa. Toàn thân còn lại vẽ lam đề tài hoa lá.

Bình Kendi

Bảo tàng đã sưu tầm được 2 bình. Trong đó một bình vẽ nhiều màu vẽ trang trí hình lân và hoa lá cách điệu. Một bình vẽ lam hình hoa lá.

Kích thước bình cao: 25,5 cm, đường kính miệng 7,2cm, đường kính đế 8,1cm. Miệng bình loe ngang, cổ eo, vai xuôi, thân phình thon, chân đế thấp. Bình vẽ lam hình hoa lá, chim chích chòe.

Hộp gốm

Bộ sưu tập này có 7 hiện vật, kích thước cao từ 4,2cm đến 4,9 cm, đường kính miệng 1,6 cm đến 2,1cm. Các hiện vật đều vẽ men xanh trắng đề tài hoa lá, chim sẻ đang bay.

Vò lọ nhỏ

Đường kính miệng 3,4 cm, chiều cao 9,4 cm.

2. Giá trị khoa học và giá trị thực tiễn

Bộ sưu tập hiện vật gốm tàu đắm cổ Cù Lao Chàm là bộ sưu tập hiện vật gốc, là nguồn tư liệu phục vụ cho giảng viên, sinh viên tìm hiểu về hiện vật cuộc khai quật tàu đắm cổ Cù Lao Chàm; làm minh chứng thực tế khi phân tích, giảng giải về gốm men Việt Nam thế kỷ XV; cách phân biệt đồ cổ và đồ giả cổ và nhận dạng đặc điểm các hiện vật gốm sứ sau khi bị ngâm lâu dưới biển…

Thứ hai, bộ sưu tập hiện vật gốm tàu đắm cổ Cù Lao Chàm phục vụ công tác bảo tàng trong đó trực tiếp là xây dựng sưu tập hiện vật và trưng bày. Bộ sưu tập giúp sinh viên học tập cách phân loại hiện vật khảo cổ từ chất liệu, kiểu dáng đến hoa văn và những đặc điểm riêng, từ đó xây dựng các sưu tập hiện vật. Sau khi sưu tầm, bộ sưu tập này đã được lựa chọn và đưa 20 hiện vật trưng bày tại phòng trưng bày về Nghề và các Làng nghề truyền thống ở Việt Nam. Việc trưng bày bộ sưu tập gốm tàu đắm Cù Lao Chàm trong cùng phòng với các bộ sưu tập gốm khác như sưu tập gốm Bát Tràng, gốm Lái Thiêu, gốm mỹ nghệ Biên Hòa, gốm Chăm, gốm Vĩnh Long đã giúp sinh viên có thêm những hiểu biết về lịch sử nghề gốm sứ ở Việt Nam; nhận biết đặc trưng các loại gốm; phân biệt được gốm cổ và các loại hình gốm mô phỏng đồ gốm các thời kỳ trước.

Tuy số lượng hiện vật do Bảo tàng Lịch sử-Văn hóa sưu tầm thuộc dòng gốm sứ tàu đắm cổ Cù Lao Chàm chưa được hiều, loại hình cũng không phong phú nhưng là sự nỗ lực  rất lớn của nhà trường trong việc đáp ứng nguồn tài liệu phục vụ công tác tìm hiểu, học tập, nghiên cứu của giảng viên và sinh viên.


THS. HÀ THỊ SƯƠNG

(ĐH KHXH&NV – ĐHQG TP.HCM)


Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.